जीन्दगी भइदिए त सोचेजस्तै ...(ब्लग)

दिनेश गौतम 

र यी कुराहरु पनि यथावत नै छन आँखै सामुन्ने ।

आँखामा राखिएका प्रत्येक व्यक्ति विषय वा घटनाको फेहरीस्त उतार्न परे खोल्दिँउला , आँखा जहाँ सँग्रह छ केहि सपनाहरुको , जहाँ भण्डार नै छ अनगिन्ती आवश्यकताहरुको र जहाँ अभाव छ दौलतको,माया,ममता,साथ र सहयोगको । यी यीनै आँखा हुन । खोल्दिउँला एकपटक । 

   मनमै राखेर , मनमै गुम्साएर , मनबाट फुत्किन नदिईकन के राख्नु थियो र ? राख्नु पनि त जायज थिएन । सड्थ्यो होला नी , त्यहि भएर पनि मनमा रहेनन त्यस्ता कुरा र आज सोच्दँछु कि ती मनमै रहन आवश्यक थिए ।

धत्तेरी ! अल्ली ठुलै गल्ती गरिएछ कि के हो ? जे होस , भै त जाला गुजारा । 

   ओशोको चिन्तनदेखि बडो चिन्तनवादी बनेको दिमाग यतै नेपालका विकाशानान्दका केहि कुराहरु सुन्दा भर्चुअल हुन्छन । इन्टरनेटको एउटा छेउमा प्रेमिकाको तस्विरसँग विचार साट्दा उता ओवामाको भाषण सुनेर संसार भनेकै अमेरीका हो कि भन्ने पनि लाग्ने । 

फेरि उहि विश्वको बारेमा सोचिरहँदा उत्तर कोरियाको किम जोङ उङको बारेमा सुनेपछि मन मोडिन्छ , सोच वदलिन्छ । हैन रैछ , अमेरीकालाई पनि हाँक दिन सक्ने देश रैछ भन्ने लाग्छ । र यो मन हो नी , त्यहि वेला आइदिन्छ विचार , यो भन्दा राम्रा अरु प्रेमिका पनि त पाइएलान । 

सम्झियो अमेरीकाको लागि उत्तरकोरिया के त ?अनि युरोपका चर्चमा गरिने विश्वशान्तीको प्रार्थनासभाका तस्विरहरु सार्वजनिक नहुँदै  सिरीयाली शरणार्थीहरुको दुखद र अत्यन्त कारुणिक तस्विरहरु आइदिन्छन इन्टरनेटमा , हेर्छन आँखाले , दुख्छ मन र सोच्छ दिमागले । 

बुद्ध कति सहि थिए , भन्थे ‘संसारमा दुख छ । दुखको कारण छ ।’ हो रै छ । त्यहि त देखियो नी । उनले पहिल्यै थाहा पाए , महशुस पनि गरे हुँदा हुन  , हेर्नुस पच्चीस सय वर्ष अगाडी । त्यो वेला पनि त हुँदो हो नी केहि न केहि अहिलेजस्तै दुख । अहिले त के छ र ? एक सय एक प्रतिशत दुख , मात्रै दुख नी । 

 अल्ली ‘नी’ जोडेर लेख्ने वानी परेको छ । वास्तवमा यो ‘नी’ लाई मान्छेहरु पुर्विय भाषा भन्छन । अलि चेपारो पारेर , गाँउघरकै भाषामा ‘काउला पारेर’ वोल्दा प्रयोग हुन्छ रे यो ‘नी’ । मलाई पनि त्यसको प्रभाव नपरेको होला म भन्न सक्दिन । जे होस न । म भन्दै थिँए , दिमाग र मनको विषय कति जटिल छ भनेर ? विद्यार्थीहरुको दिमागले हरहमेशा त्यहि सोचिरहेको हुन्छ, पढ्नुपर्छ । 

के गर्नु विचमै आइदिन्छ मन बाधक बनेर । मनले भन्छ,‘पढेर के हुन्छ ?’ र मनले नै पढेर के हुन्छ को जवाफ नदिएरै पढाई बाहेकका अन्य काममा मान्छेलाई बहलाइदिन्छ । पहिले पहिले मदिरा तिर जान्थ्यो होला मान्छेको ध्यान , अहिले त्यसको लागि इन्टरनेट छँदै छनी । 

मनको कुनै आकार छैन , प्रकार छैन । पण्डितहरु मनको प्रकार चाँहि छ भन्छन होला कठोर मन र कोमलो मन । ख्वै त ? कठोर मन भएका भनिएकाहरु पनि अवस्था अनुसार कोमलो भइदिन्छन । कोमलो मन भएकाहरु वा कोमलो मन भएको भनिनेहरु त झनै , उफ कठोर मन भएकाहरु भन्दा पनि कठोर भइदिन्छन । त्यसले मनको प्रकारमा विवाद छ ।

हामी विवादित कुरामा किन जाँउ र ?यहाँबाट त उम्किनै पर्ला जस्तो छ । वास्तवमा मन त अवस्था हो , त्यस्तो अवस्था जुन हरेक अवस्था वा अवस्थीतिमा भइदिन्छ फरक , कैलेकाँहि थोरै फरक , कैलेकाँहि धेरै फरक । त्यहि भएर पनि एकछिनमा कति फरक हुन्छ मान्छे , मिनेट अगाडी नचिनेको मान्छे छिनभरमै आत्मीए वन्दा उता वर्षौदेखी निकै समिपमा रहेकाहरुले मिनेटमै निकै लामो दुरी तय गरेको पनि उदाहरण छन हामीसँग । 

रहेछ , यो सव मनको कमाल रहेछ । कहिलेकाँहि अरुको कथा सुनेर हाँस्नु पर्ने यहि मनलाई , कहिलेकाँहि अरुकै बारेमा सुनेर रुनुपर्ने यहि मनलाई । अरुको मन दुखाउने पनि यहि मन , अरुलाई खुशी बनाउन सक्ने पनि यहि मन । अरुको दुखलाई आफनै दुख सम्झिने देखि अरुलाई दुख दिँदा आफुलाई सुख भएको अनुभुती गर्न सक्ने वा गराउन सक्ने पनि यहि मन । यो मन त वडो अजिवको रैछ । 

लाग्दछ , यो मन त बडो गजवको रैछ । 

    दिमाग सोच,विचार,गन्थन , मन्थनको लागि चर्चित छ , मन भावना,अनुभुती वुझाई लागि । कत्ति सम्म फरक छ भने म्याथम्याटिक्स फमुर्ला वुझनु दिमागको काम हो भने प्रेमिकाको मनको कुरा बुझ्नु मनको काम । फेरि ओवामाको मन वा लादेनको मनमा आकाश पातालको फरक छ ।

फेरि रामको मन र रावणको मन कति फरक छ । बुद्धको मनले शान्ती सोच्दा अहिले आइएसएसमा संलग्नहरुको मनले शान्ती कल्पनै गर्न सक्दैन । मन त मन न हो , छिमेकीको मन , परिवारको मन , साथीभाईको मन , जीवनसाथीको मन र आफनै मन । 

जो सवै एकअर्कामा निकै फरक छ , आफनै मनमा पनि निकै फरक छ र त्यहि फरकले मनको पहिचान छ ।  हो मन मननै हो । यो मन त मन नै हो । मन , जो तपाईहामी भौतिक रुपमा देख्दैैनौँ र पनि भन्छौँ मन दुख्यो । मन , दुख्यो भनेर तपाई जाने कुनै डाक्टर छैन । होस पनि कहाँबाट,  यहाँ मनको कुनै अस्तित्व छैन । वास्तवमा रहेछ त केवल यो मन एउटा भावनाहरुको अस्थिपन्जर ।

हामीले सोचेभन्दा अलि फरक । हामीले बुझेभन्दा अलि अप्ठेरो । हामीले देखेभन्दा अलि धमेलिएको । हामीले सम्हालेको भन्दा वेसिनै मात्तिएको । मन , ए मन अव मन भौतिक रुपमा हेर्न सकिने हुन जरुरी छ । जसरी पनि , जुनसुकै हालतमा पनि । जे पनि रोक्ने त यहि मन रहेछ । 

   सोचेर भ्याएसम्मका , देखेर  ठम्माएसम्मका , भेटेर ल्याएसम्मका सवै कुराको सँग्रह छ दिमागमा । देशको इतिहास देखि विश्वको भविष्य सम्मको आँकलन गर्ने सक्ने क्याल्कुलेटर छ दिमागमा । घरको चिन्ता देखि पढाइको चिन्ता सवै चिन्ताहरु चिन्तन गर्नै पर्ने छ यहि दिमागले । 

नबुझेकालाई कुरा बुझाउन , लेखाउन , पढाउन , सिकाउन , विकाउन ,रिझाउन , रिसाउन वा जे जति गर्न पर्नेछ दिमागले सोच्छ । धेरै जसो त दिमागले सोच्न नपाउँदै मनले केहि अनौठो गरिदिन्छ कि भन्ने डर । दिमागले नसोच्दैँ मनले जिव्रोमा ल्याएर केहि राख्दिन्छ कि भन्ने डर । 

त्यसैले पनि भनिएको हुन सक्छ ,

  जिब्रोमा लागेको घाउ सवैभन्दा छिटो निको हुन्छ र जिब्रोले दिएको घाउ सवैभन्दा ढिलो ।